Skarby Działu Regionalnego (18) – przedruki trzech sztychów Daniela Petzolda ukazujące Drawsko Pomorskie, Złocieniec i Kalisz Pomorski

Dział Regionalny drawskiej Biblioteki wzbogacił się niedawno o trzy przedruki sztychów wykonanych w XVIII wieku przez Daniela Petzolda, które ukazują Drawsko Pomorskie, Złocieniec i Kalisz Pomorski. Obiekty podarował Pan Marcin z Gdańska, któremu serdecznie dziękujemy.

Daniel Petzold urodził się 9 listopada 1686 roku w Zgorzelcu, zmarł w 1763 roku. Studiował matematykę na Uniwersytecie we Frankfurcie nad Odrą, pod kierunkiem profesora Leonharda Christopha Struma. Już wówczas dał się poznać jako utalentowany rysownik, a dzięki kontaktom swojego mentora mógł kształcić umiejętności pod okiem uznanych artystów.

Rysunki 89 miast brandenburskich, z czego 32 stanowiły miejscowości nowomarchijskie (w tym Drawsko), sporządzono w latach 1710-1715. Na publikację musiały jednak czekać niemal dwieście lat. Dopiero w 1913 roku Heinrich Meissner wydał je w Berlinie w formie światłodruków w publikacji „Ansichten Märkicher und Pommerscher Städte aus den Jahren 1710-1715”. Prace zawarto w tece dedykowanej cesarzowi Wilhelmowi II z okazji dwudziestopięciolecia panowania.

DRAWSKO POMORSKIE

Podobnie jak w nieco starszym dziele wydanym w oficynie Matthiasa Meriana, Petzold przedstawia Drawsko od strony południowej. W ciągu około 70 lat, które minęły od sporządzenia sztychu przez Meriana, Drawsko uległo jednak pewnym przeobrażeniom. Zwraca uwagę bardzo zły stan techniczny murów miejskich, których ubytki wypełniono drewnianymi palami. Baszta północno-zachodnia pozbawiona została obecnego wcześniej pokrycia dachowego. Trudno powiedzieć coś pewnego na temat baszty południowo-wschodniej, ponieważ Petzold postanowił zasłonić ją drzewem. Również kościół stracił barokowy hełm, który zastąpiła niewielka sygnaturka. Nową formę uzyskały także trzy bramy miejskie.

Na panoramie Petzolda widnieje również jedyne, fragmentaryczne ujęcie ratusza, który stał na środku rynku. Widoczny jest jedynie jego czterospadowy dach oraz dwa kominy.

Porównując do wcześniejszego przedstawienia, zauważalny jest wzrost ilościowy zabudowań poza murami miejskimi. Oprócz niewyróżnionego, lecz z pewnością funkcjonującego folusza, zaznaczone są „Ziegel Scheune” – stodoły do suszenia cegieł, a także okalający miasto od południa przekop rzeki Drawy - "Trage Fluss".

Na legendzie ukazanej w postaci zwoju znajdują się:

• A – Hohe Thor - Brama Wysoka
• B – Baumgart. Thor - Brama Niska zwana też Gudowską
• C – Kirche - Kościół
• D – Rathaus - Ratusz
• E – Neue Thor - Brama Nowa
• F – Ziegel Scheune - stodoły do suszenia cegieł
• G – Trage Fluss - przekop rzeki Drawy

KALISZ POMORSKI

O panoramie Kalisza kilka słów napisał dla nas Mariusz Garbacz, miłośnik historii regionu, który od lat prowadzi facebookowy profil „Pammin – Pomierzyn. Historie zapomniane”:

Kalisz Pomorski został przez Petzolda ukazany od strony zachodniej, ze wzgórz przy drodze do Suchowa. Miasto uwiecznione było z tej perspektywy jeszcze przez Eduarda Sanne’go w połowie XIX wieku oraz na licznych widokówkach z początku XX wieku. Na przedstawieniu Kalisz Pomorski posiada jeszcze częściowo średniowieczną zabudowę, która nie uległa całkowitemu zniszczeniu podczas dużych pożarów w 1577 i 1683 roku. Zniszczenia kataklizmów widać jednak gołym okiem. W ruinie znajduje się pałac von Güntersbergów, a także znajdująca się w centralnej części Brama Młyńska. Niewidoczna, chociaż opisana na przedstawieniu Brama Kamienna, była również mocno uszkodzona, ponieważ jeszcze w XVII wieku przedstawiona była jako wysoka, smukła budowla. W dość dobrym stanie zachował się gotycki kościół Świętego Michała.

Do niezwykle ciekawych elementów ryciny zaliczyć można także młyn miejski z widocznym kołem młyńskim (obok Bramy Młyńskiej) wraz z ciągnącą się do niego groblą – dzisiejszą ulicą Suchowską. Po lewej stronie na Jeziorze Młyńskim widoczny jest Ostrów Zamkowy (niem. Schloss Werder), gdzie w XIII wieku znajdował się pierwszy kaliski zamek. Większość widocznej na rycinie zabudowy zniszczył wielki pożar Kalisza w maju 1771 roku.

ZŁOCIENIEC

Złocieniec, niemiecki Falkenburg, został ukazany od południa. Na przedstawieniu widzimy górujący nad miastem Kościół Mariacki, a także nieistniejący już zamek, ratusz oraz bramy i baszty łupinowe. Za murami od strony zachodniej przedstawiony został przytułek św. Jerzego (S. GEORGII HOSPITAL).

Przedstawienia Drawska Pomorskiego, Złocieńca i Kalisza Pomorskiego to cenne uzupełnienie zbiorów Działu Regionalnego drawskiej Biblioteki.